السيد جعفر السجادي

32

فرهنگ اصطلاحات فلسفى ملا صدرا ( فارسى )

توجيه شده است كه كاملا با تعبيرات ديگران فرق دارد . بسيارى از اصطلاحات كه مربوط به فلسفه محض بوده است در فلسفهء ملا صدرا توجيه ذوقى شده‌اند و مثلا خيال - در فلسفهء ابن سينا ، فارابى ، ابن رشد ، ابو البركات بغدادى كاملا با خيال در فلسفه ملا صدرا متفاوت است حتى خيال از ديدگاه سهروردى به جز ديدگاه ملا صدرا است . در بين اصطلاحات ملا صدرا اصطلاحاتى ديده مىشود كه از عرفان ، از حكمت اشراقى ، از داستان‌هاى كهن مربوط به مذاهب كهن گرفته شده است كه در فلسفهء ديگران نيست . دربارهء نفس ، روح ، تعبيرات ملا صدرا كاملا استثنايى است . و بالجمله ملا صدرا آن مقدار از اصطلاحاتى را كه در فلسفهء عامه بوده است وارد در فلسفهء متعاليه كرده است لكن به آن‌ها رنگ فرضيه خود را در فلسفهء متعاليه داده است . ملا صدرا وجود را متطوّر به اطوار مىداند . وجود در چهرهء اراده ، وجود در چهرهء قدرت ، در چهره قوت ، در چهره فعل ، در چهرهء عشق و بالجمله تعبيرات ملا صدرا از تك‌تك اصطلاحات از هر علمى و فنى كه دريافت كرده باشد ، از كلام ، از فقه ، از عرفا ، از فلسفهء مشاء ، از ملل و نحل و غيره به جز تعبيراتى است كه ديگران از آن‌ها دارند . حتى اصطلاحات معروف و معمول مانند زهد ، تقوا كه البته بنده در اين مجموعه آن‌ها را نياورده‌ام و اصطلاحاتى مانند جابلقا و جابلسا ، عالم هورقليا كه جنبهء اشراقى دارند در فلسفهء ملا صدرا تعريفات خاصى پيدا كرده‌اند خارج از حد اشراق و مشاء و عرفان و اخلاق . اصطلاحات اخلاقى را هم ملا صدرا دگرگون كرده است . در خاتمه از مقامات محترم سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى كه همواره در طبع و نشر آثار مربوط به فرهنگ و تمدن اسلامى ساعى و كوشا بوده‌اند و خدمات چشمگيرى در اين ابواب به عالم انسانيت و اسلاميت كرده‌اند از بابت زحماتى كه جهت طبع و نشر اين اثر و چند اثر ديگر از بنده مبذول داشته‌اند سپاس‌گزارم و از كاركنان چاپ‌خانه و به ويژه بخش نمونه‌خوانى و تصحيح آن كه در خواندن خط بنده نهايت زحمت و رياضت‌هاى شاقّ را تحمّل كرده‌اند و حتى در مواردى بنده را در اصلاح پاره‌اى از املاها يارى داده‌اند هم سپاس دارم و هم عذر مىخواهم و تنها كارى كه من مىتوانم دربارهء اين عزيزان انجام بدهم اين است كه بگويم « اجرهم على اللَّه » و توفيق و سعادت و عاقبت به خيرى آن‌ها را از خداوند بخواهم . به تاريخ پنجم تير ماه 1379 هجرى شمسى سيد جعفر سجادى اصفهانى